Sunday, June 13, 2010

ပညာေရႊအိုးကို ဘယ္သူေရႊ႕သြားသလဲ

အခုတေလာ ဘေလာ့ဂ္ထဲမွာ တျခားေနရာမွာ ေဆြးေႏြးထားခဲ့တဲ့ မွတ္ခ်က္ေတြကို ကိုယ့္ဘေလာ့ဂ္မွာ ျပန္တင္တာ ေခတ္စားေနတယ္။ (မွတ္ခ်က္။ ကိုေပါ ကို ေစာင္းေျပာျခင္းမဟုတ္။ တည့္တည့္ေျပာတာ.. ။:))

ဒီေတာ့ ပို႕စ္အသစ္ထြက္မလာႏိုင္ေသးတဲ့အတူတူ ပန္ဒိုရာလည္း အားက်မခံ ကိုဧရာမသီတာတို႕ ဘေလာ့ဂ္မွာ ေရးျဖစ္ခဲ့တဲ့ မွတ္ခ်က္တစ္ခုက နည္းနည္းေလး ရွည္ေနတာနဲ႕ ဒီဘေလာ့ဂ္မွာ ပို႕စ္အျဖစ္ ျပန္တင္လိုက္ပါတယ္။ ေဆြးေႏြးလိုက လာေဆြးေႏြးေပါ့။ ျပန္ေျပာစရာရွိလာရင္ weekdays ေတြမွာေတာ့ အလုပ္လုပ္ေနတဲ့အတြက္ တမဟုတ္ခ်င္း အေၾကာင္းျပန္ႏိုင္မွာ မဟုတ္ဘူး။

အခုဒီစာကို မဖတ္ခင္ ကိုဧရာရဲ႕ ပညာေရႊအိုး လူခိုးႏိုင္ပါသလား ကို အရင္ဖတ္ပါ။

-----------

ဖတ္မိမွတ္မိ နားလည္မိသေလာက္ …..

ဖန္တီးသူကို မူပိုင္ခြင့္ ပိုင္ဆိုင္မႈေပးတဲ့ေနရာမွာ အဓိက ရည္ရြယ္ခ်က္ကေတာ့ တီထြင္ဖန္တီးမႈေတြကို အားေပးဖို႕နဲ႕ လူသားေတြကလည္း တီထြင္မႈရဲ႕ အက်ိုးကို ရေစဖို႕ျဖစ္ပါတယ္။ တီထြင္သူက ေမာင္ပိုင္မွတ္ပံုတင္ခြင့္ရသြားတဲ့အတြက္ လူသားေတြရဲ႕ အက်ိဳးခံစားခြင့္ကို ထိုက္တန္တဲ့ အဖိုးအခထက္ပိုၿပီး နစ္နာသြားေစတယ္ဆုိရင္လည္း မဟုတ္ေသးဘူး။ လူေတြက သံုးခ်င္တိုင္းသံုးခြင့္ရေနလို႕ တီထြင္သူမွာ အက်ိဳးမရွိပဲ ေနာက္ထပ္ တီထြင္လိုစိတ္ေတြကို ဟန္႕တားသြားေစတယ္ဆိုရင္လည္း မဟုတ္ေသးဘူး။ အဲဒီ အစြန္းႏွစ္ခုၾကားမွာ မွ်တေပးဖို႕ ဒီစနစ္က ရည္ရြယ္တယ္။ ထုတ္လုပ္ေရာင္းခ်တဲ့ ေနရာမွာ monopoly သိပ္ျဖစ္လာတာေတြနဲ႕ ပတ္သက္လို႕ကေတာ့ တိုးတက္တဲ့ႏိုင္ငံေတြမွာ anti-trust law ေတြ competition law ေတြနဲ႕ ျပန္ညွိထားပါတယ္။

အထူးသျဖင့္ patent လို႕ေခၚတဲ့ သိပၸံနည္းပညာ တီထြင္မႈေတြမွာဆိုရင္ တီထြင္သူ/ မူပိုင္ခြင့္ေလွ်ာက္ထားသူ ကို monopoly rights အေနနဲ႕ အခ်ိန္ကာလတခု အထိ ေပးလိုက္တယ္။ အျပန္အလွန္ လဲလွယ္တဲ့အေနနဲ႕ သူကလည္း သူ႕ရဲ႕တီထြင္မႈအဆင့္ဆင့္ကို လူေတြသိႏိုင္ေအာင္ ဖြင့္ထုတ္ၿပီး ေျပာျပရတယ္။ တစ္ခုရွိတာကေတာ့ patent ရယူခြင့္ေလွ်ာက္တာက ေစ်းႀကီးၿပီး အခ်ိန္ၾကာတတ္တဲ့အတြက္ ကုမၸဏီအေသးေတြ ပုဂလိက ေတြအတြက္ ၀န္ထုတ္၀န္ပိုးျဖစ္ေစတယ္။ ဒါေၾကာင့္လည္း ကုမၸဏီ အႀကီးေတြကပဲ patent ပိုင္ဆိုင္မႈေတြ ပိုမ်ားေနတတ္တာပါ။

လူသားေတြအတြက္ အက်ိဳးမယုတ္ေစဖို႕ သင့္တင့္တဲ့ သတ္မွတ္ခ်က္ေတြ ရွိပါတယ္။ ဥပမာ scientific formula ေတြကို patent လုပ္လို႕မရပါဘူး။ ႏိုင္ငံအလိုက္ လိုအပ္ခ်က္နဲ႕အညီ ဥပေဒကို ျပင္ဆင္ၾကတာလည္း ရွိပါတယ္။ အိႏၵိယမွာဆိုရင္ ေဆး၀ါးနဲ႕ပတ္သက္တဲ့ တီထြင္မႈေတြမွာ generic drugs ေတြကို ေပးထုတ္ရပါတယ္။

Copy left တို႕ Open source တို႕လို နည္းပညာေ၀မွ်လိုတဲ့ဘက္က လႈပ္ရွားမႈေတြလည္း ရွိလာပါတယ္။ ဒါကေတာ့ အားလံုးနဲ႕ဆုိင္တဲ့ ျပႆနာ ျဖစ္ပါတယ္။ တဟုန္ထိုး တိုးတက္လာတဲ့ နည္းပညာနဲ႕အညီ ဥပေဒက လိုက္မျပင္ႏို္င္ေသးလို႕ ျဖစ္ပါတယ္။ တခ်ိဳ႕ တင္းက်ပ္တဲ့ ဥပေဒေတြက ဒီေခတ္ တိုးတက္လွ်င္ျမန္ေနတဲ့ နည္းပညာေခတ္မွာ သဘာ၀မက်ေတာ့ဘူး။ ဒါေတြကိုလည္း ေက်ာင္းေတြကပညာရွင္ေတြ တက္ၾကြလႈပ္ရွားသူေတြ ဥပေဒပညာရွင္ေတြနဲ႕ အစိုးရေတြၾကားမွာ ေဆြးေႏြးျငင္းခံုေနၾကဆဲပါ။

ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈ မညီမွ်တဲ့ ႏို္င္ငံေတြၾကားမွာ အခြင့္ေကာင္းယူတဲ့ ျပႆနာေတြလည္း ရွိလာတတ္ပါတယ္။ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္အနည္းငယ္ကေတာ့ အိႏၵိယက ဘာစမာတီ ဆန္ (ဒန္ေပါက္ခ်က္တဲ့ဆန္) ကို အေနာက္ႏုိင္ငံက တေယာက္ေယာက္က မူပိုင္ခြင့္ ေလွ်ာက္လာတယ္။ ဒါကေတာ့ patent ဆန္ဆန္ ျဖစ္တဲ့ plant variety ဆိုတဲ့ ေအာက္မွာလို႕ ထင္ပါတယ္။ အိႏၵိယက ကန္႕ကြက္လိုက္ရတယ္ ေျပာတယ္။ အဲဒီလို traditional knowledge ေတြ genetic resources ေတြကို အိမ္ရွင္ႏိုင္ငံကသာ ပိုင္ဆိုင္သင့္တယ္ဆိုတဲ့ သတ္မွတ္ခ်က္ေတြလည္း ရွိပါတယ္။ တစ္ဦးတစ္ေယာက္က အတင္းဦးၿပီး သြားမွတ္ပံုတင္လို႕ မရပါဘူး။ ဥပမာ သနပ္ခါးရဲ႕ ေဆးဖက္၀င္ပံုတို႕ ကခ်င္ျပည္က ခန္းေတာက္ျမစ္နဲ႕မခ်စ္ဥ တို႕ကို ႏိုင္ငံျခားသားတစ္ေယာက္က သူပိုင္တဲ့နည္းပညာဆိုၿပီး မွတ္ပံုသြားတင္လို႕မရဘူး။ ခက္တာက အဲလို traditional knowledge ေတြ genetic resources ေတြက မဖြံ႕ျဖိဳးေသးတဲ့ ႏိုင္ငံေတြမွာ အမ်ားအျပားရွိေနၿပီး အဲဒီႏိုင္ငံေတြ ကိုယ္တိုင္က သတိမမူမိ မမူအား ၾကတာပါ။ သူမ်ားက သူပိုင္တယ္ဆိုၿပီး မွတ္ပံုတင္သြားေတာင္ သိလိုက္မွာမဟုတ္ဘူး။ ေလာေလာဆယ္ေတာ့ အဲဒီကိစၥေတြကို ႏိုင္ငံတကာမွာ အႀကီးအက်ယ္ ေဆြးေႏြးေနၾကတုန္းပါ။

ေနာက္တခ်က္ကေတာ့ ဆင္းရဲတဲ့ႏိုင္ငံေတြမွာ နည္းပညာ ဗဟုသုတ မတိုးတက္တဲ့အတြက္ တိုးတက္ၿပီးသားသူေတြဆီက အစစ္ေတြ မ၀ယ္ႏိုင္တဲ့အခါ ခိုးသံုးရတာပါပဲ။ ဆင္းရဲရာကေန တိုးတက္ရာတိုးတက္ေၾကာင္းအတြက္ ဗဟုသုတ နည္းပညာကို လိုခ်င္၊ အဲဒါကို တရား၀င္ေစ်းႏႈန္းေတြနဲ႕ ၀ယ္ဖို႕အတြက္ကလည္း ဆင္းရဲ ဆိုေတာ့ သံသရာက ဘယ္လိုလုပ္ျပတ္မွာလဲ။ ဒီေတာ့ ေနရင္းထုိင္ရင္း ေန႕စဥ္ဘ၀မွာပဲ မလႊဲသာမေရွာင္သာ သူခိုးျဖစ္ေနရသူေတြအတြက္ စဥ္းစားဖုိ႕လိုပါတယ္။ ဒါကေတာ့ သက္ဆိုင္ရာနိုင္ငံရဲ႕ အႀကီးအကဲေတြက ႏုိင္ငံတကာအဖြဲ႕အစည္းေတြနဲ႕ ညွိယူရမွာပါ။ ႏိုင္ငံတကာ ပဋိညာဥ္ေတြ စာခ်ဳပ္ေတြမွာ လက္မွတ္ လံုး၀မထိုးပဲ ေရွာင္ေနတာထက္ ကိုယ့္ျပည္သူေတြအတြက္ အက်ိဳးမယုတ္ေစဖို႕ ခၽြင္းခ်က္ေတြကို ကာလတစ္ခုအထိ တရား၀င္ သတ္မွတ္လာေအာင္ ညွိႏိႈင္းဖို႕ ျဖစ္ႏိုင္ေျခေတြရွိပါတယ္။ သို႕ေသာ္လည္း ဒါေတြက ကိုယ့္ႏိုင္ငံအတြက္ တာ၀န္ရွိသူေတြ ကိုယ္တိုင္ သိနားလည္ၿပီး ႏိုင္ငံတကာမွာ ကိုယ္လိုခ်င္တာကို ကိုယ့္ဘာသာ တိုက္တြန္း ေဆြးေႏြးဖို႕ လိုပါတယ္။ ခက္တာက အဲလို မဖြံ႕ၿဖိဳးေသးတဲ့ႏိုင္ငံမ်ိဳးေတြက ဒီလိုကိစၥေတြကို ဦးစားေပးအေနနဲ႕ ဘယ္ေတာ့မွ စဥ္းစားေလ့မရွိဘူး။ သူတို႕မွာ ဒီ့ထက္အေရးႀကီးတဲ့ ကိစၥေတြက ရွိေနတယ္ ဆိုေတာ့ကာ.....။

(အားရင္ေတာ့ ဒီထဲက ဗြီဒီယိုေလးၾကည့္ၾကည့္ပါေနာ္။ http://pandora-and-pandora.blogspot.com/2008/10/blog-post_12.html )

ပန္ဒိုရာ

14 comments:

Ko Paw said...

သမိန္ပန္သြပ္...

ဒီလုိလူလည္က်လုိ႔ ရ႐ုိးလား။ ေခတ္စားေနလုိ႔ ေခတ္မီေအာင္ လုိက္လုပ္တယ္ေျပာေျပာ၊ ေကာ္ပီကူးၿပီး လုိက္လုပ္တယ္ေျပာေျပာ က်ေနာ့္မူပုိင္ခြင့္နဲ႔ ၿငိေနၿပီ... ဟြန္းဟြန္း။ ဘာေၾကာင့္လဲဆုိ က်ေနာ္က ဒီကိစၥမွာေတာ့ ဆြမ္းဦး ပုညရွင္.... အဲေလ... စြန္႔ဦးတီထြင္သူျဖစ္သြားၿပီေလ.. း-)

ေနာက္တာပါဗ်ာ။ ကုိဧရာရဲ႕ ပုိ႔စ္ေရာ ပန္ဒုိရာရဲ႕ ကြန္မင့္မွာပါ က်ေနာ္မသိေသးတဲ့ စိတ္ဝင္စားစရာ မွတ္သားစရာ အခ်က္ေတြ ပါတဲ့အေလ်ာက္ ႏွစ္ဦးစလုံးကုိ ေက်းဇူးတင္ပါတယ္။

သက္ေဝ said...

ဝတၳဳအသစ္လားလို႕ အေျပးလာခဲ့တာ...
အခုေတာ့... အိ... အိ... (ငိုၿပီး ျပန္သြားၿပီ...)

ဒါေပမယ့္ အခုတေလာ ဘာေတြ ေခတ္စားေနတယ္ ဆိုတာ သိလိုက္ရလို႕ ေက်းဇူးတင္တယ္ ပန္ပန္...
ကိုယ္လဲ သူမ်ားေတြဆီမွာ ေကာ္မန္႕ ရွည္ရွည္ေရးအံုးမွ... း))

sonata-cantata said...

ပန္ဒိုရာရဲ့ကြန္မင့္နဲ႔ ဗီဒီယိုေလးကို ခြင့္ေတာင္းၿပီး ပို႔စ္အသစ္တခုတင္ဖို႔ စဥ္းစားထားတာ...။ ေနာက္က်သြားၿပီ ... း)
မွ်ေ၀ေပးတဲ့အတြက္ ေက်းဇူးတင္ပါတယ္။

ေမာင္မ်ိဳး said...

ဖတ္ေတာ့ဖတ္သြားတယ္ လူၾကီးေတြ ကိစၥဆိုေတာ့ အေနာ္တို႕လို ခေလးေတြ၀င္မေျပာတာ့ဘူးေနာ့္ း) ေဒၚေလးက သမိုင္းဌာနမွာ က်ဴတာျဖစ္သင့္တယ္ တင္ျပပံုေတြ ေထာင့္ေစလို႕ ။

zizawa said...

IP ဆိုတာ တကယ္ေတာ့ အရင္း capital ပဲဗ်။ ညဴးကလီးယားစြမ္းအင္ ထုတ္နည္းဟာ သိပၸံအသိဆိုလည္းဟုတ္တယ္၊ အရင္းအႏွီးဆိုလည္း ဟုတ္တယ္။ (ဒီအေၾကာင္းကို www.zizawa.wordpress.com မွာ နည္းနည္း အေသးစိတ္ၿပီး တရက္ေတာ့ ေရးျပမယ္။) ခုေျပာခဲ့တဲ့ အသိလည္းဟုတ္၊ အရင္းလည္းဟုတ္ဆုိတာ dialectical language ဗ်။ ဒါကုိ ခုေပးမယ့္ဥပမာနဲ႔ ယွဥ္ၾကည့္။ A negro is a negro. He only becomes a slave in certain relations. ေနာက္တခါ မလွဟာ လူ၊အမ်ဳိးသမီး။ သူမဟာ အထည္ခ်ဳပ္စက္ရုံမွာ စာခ်ဳပ္ၿပီးတဲ့အခါ အထည္ခ်ဳပ္ အလုပ္သမ ျဖစ္လာတယ္။ ဒီေတာ့ negro ဟာလူလား၊ ကြ်န္လား။ မလွဟာ အမ်ဳိးသမီးလား၊ အထည္ခ်ဳပ္ အလုပ္သမလား။ သိပၸံအသိဆုိတာ လူ႔ရဲ ့ဥာဏလုပ္အား။ အရင္းရွင္း ကုန္ထုတ္လုပ္မႈပုံစံထဲမွာ သိပၸံအသိဟာ အရင္းအႏွီး ျဖစ္လာတယ္။ (ဒီေလာက္ ဥပမာဆုိ ရွင္းမယ္ထင္တယ္။)
ကြ်န္ေတာ္တုိ႔တေတြဟာ အရင္းရွင္ကုန္ထုတ္လုပ္မႈပုံစံက အဓိကျဖစ္ေနတဲ့ ကမၻာႀကီးမွာ ေနေနၾကတယ္။ အရင္းရွင္ကုန္ထုတ္လုပ္မႈပုံစံဟာ သူ႔အရင္ပုံစံေတြ (for example serfdom or slavery) နဲ႔စာရင္ ပုိၿပီး productive ျဖစ္တယ္။ (That’s the factual statement confirmed by observation of history) အဲဒိေတာ့ ကုန္ထုတ္လုပ္မႈ တုိးတက္ၿပီးရင္း တုိးတက္ေအာင္ အရင္းရွင္ပုံစံကုိ လက္ကုိင္ျပဳၾကတယ္။ ကေန႔ေခတ္ ကမၻာ့အရင္းရွင္အဖြဲ႔အစည္းမွာ ဒီအရင္းရွင္ ကုန္ထုတ္လုပ္မႈပုံစံကို facilitate လုပ္ေပးမယ့္ ဥပေဒေတြ၊ ႏုိင္ငံေရးပုံစံေတြေပၚလာတယ္ဗ်။ ဒါ့ေၾကာင့္ ခုေျပာတဲ့ copy rights ဥပေဒတုိ႔ ဘာတုိ႔ေပၚလာတာေပါ့။ Marxists ေတြ (ကြ်န္ေတာ္အပါအ၀င္ေပါ့ဗ်ာ)ရဲ ့ေ၀ါဟာရကို ငွားသုံးရရင္ ေျပာခဲ့တဲ့ ဥပေဒေတြ၊ ႏုိင္ငံေရး ပုံစံေတြဟာ (superstructure) ထဲမွာ အႀကဳံး၀င္ၿပီး သိပၸံအသိနည္းပညာကေတာ့ (productive power) တခုေပါ့ဗ်ာ။ superstructure ဟာ productive power ကုိ တုိးတက္သထက္တုိးတက္ေအာင္ facilitate လုပ္ေပးတယ္။ ဒါေပမယ့္ တခ်ိန္မွာ superstructure ဟာ productive power ကုိ ထပ္ၿပီး တုိးတက္ေအာင္ မလုပ္ႏုိင္ေတာ့ဘူး။ အဲ့ဒိအခါမွာ အဲ့သလုိမလုပ္ႏုိင္ေတာ့တဲ့ အတြက္ ေျပာခဲ့တဲ့ superstructure ဟာပ်က္သုဥ္းရေတာ့တယ္။ ေက်းကြ်န္ပုံစံေတြ၊ ပေဒသရာဇ္ပုံစံေတြ ပ်က္သုဥ္းရတာဟာ ဒီလုိပုံေၾကာင့္ ပ်က္သုဥ္းရတာ။ အဲ ေကြ်းကြ်န္ပုံစံေတြ၊ ပေဒသရာဇ္ပုံစံေတြ ပ်က္သလို တေန႔မွာလည္း လက္ရွိ အရင္းရွင္ပုံစံဟာ ပ်က္သုဥ္းမွာဘဲလုိ႔ အဘိဓမၼာဆရာႀကီး Karl Marx ကေျပာတယ္။
ေနအုံး ဘယ္ေတာင္ေရာက္ကုန္ၿပီလဲမသိေတာ့ဘူး။
အုိေက။ ဥပမာ music copyrights ေတြကိုၾကည့္ဗ်ာ။ အရင္ကဆုိ ဂီတကုိ ဂီတ ကုမၸဏီႀကီးေတြက လက္၀ါးႀကီးအုပ္ထားတယ္။ အႏုပညာရွင္ဆုိတာ ဂီတ ကုမၸဏီႀကီးေတြရဲ ့အလုပ္သမားသာသာပဲ။ ဂီတကုိ မူပုိင္ခြင့္လုပ္ထားတဲ့ အေၾကာင္းျပခ်က္တခုက ခုေဆး၀ါးေတြကို မူပုိင္ခြင့္လုပ္တဲ့ အေၾကာင္းျပခ်က္လုိပဲ creativity ကိုမထိခိုက္ေအာင္၊ မက်ေအာင္ စသျဖင့္ ေျပာၾကတယ္။ မွန္သင့္သေလာက္လည္း မွန္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ တခ်ိန္မွာ အင္တာနက္ဆုိတဲ့ နည္းပညာသစ္ (new productive power) ေပၚလာတယ္။ အဲဒိမွာ music ကုိ ပုိက္ဆံေပးစရာ မလုိဘဲ ခံစားပုိင္ခြင့္က လူတုိင္းလုိလုိရလာတယ္။ အဲသလိုအေျခအေနမွာ အင္တာနက္သုံးခြင့္ပိတ္တာတို႔၊ youtube ကို ပိတ္တာတုိ႔ လုပ္တာဟာ outmoded ျဖစ္လာၿပီ။ ဒီလုိပိတ္ပင္မႈကို အားေပးတဲ့ ဥပေဒေတြ (superstructure)ေတြဟာ ပ်က္သုဥ္းဖုိ႔ နီးစပ္လာတာ ေတြ႔ရတယ္။ ဘယ္လုိမွ ပိတ္လုိ႔မရေတာ့ဘူး။ ေျပာခဲ့တဲ့ scientific IP ေတြကို ပိတ္ပင္ထားတဲ့ ဥပေဒေတြဟာလည္း တေန႔မွာ အလားတူ အဓိပၸါယ္မဲ့တာကို လက္ခံလာၾကလိမ့္မယ္လုိ႔ ဆရာႀကီး Karl Marx ကေဟာကိန္း ထုတ္ထားတယ္။ ေတာ္ၿပီဗ်ာ။ ကုိယ့္ဘေလာ့ေပၚက်မွ ပိုျပည့္ျပည့္စုံစုံေရးေတာ့္မယ္။

zizawa said...

ေဆြးေႏြးစရာ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက တေၾကာင္းတပုိဒ္ေလာက္နဲ႔ ေက်နပ္ေအာင္ ေျဖႏုိင္ဖုိ႔ မလြယ္ဘူး။ တခ်ဳိ ့ကလည္း မလုိအပ္ဘဲ ပညာျပတယ္ ထင္ခ်င္ ထင္ၾကမယ္။ အထူးသျဖင့္ ethic နဲ႔ဆုိင္တဲ့ normative ေမးခြန္းေတြဆို ပုိေတာင္မွ မလြယ္ေသး။ ဥပမာဗ်ာ ဘက္လုိက္တာဟာ က်င့္၀တ္နဲ႔ညီလား မညီဘူးလား။ ဘယ္အခါမွာ (ဘာ့ေၾကာင့္) လူသတ္တာမွားလဲ။ အနာဂတ္မ်ဳိးဆက္အတြက္ ကြ်န္ေတာ္တို႔မွာ ဘာတာ၀န္ရွိလဲ၊ ကုိယ့္ခႏၶာကုိယ္ကို ကုိယ္ပုိင္တာမို႔ ကုိယ္ႀကိဳက္သလို လုပ္ခြင့္ရွိလား (သူမ်ားနဲ႔ ပုိက္ဆံယူၿပီး အလဲအလွယ္လုပ္တာ ဥပမာ ေက်ာက္ကပ္ေရာင္းစားတာတို႔၊ voluntary prostitution)စတဲ့ ေမးခြန္းေတြကို ကြန္မင့္ေဘာက္(စ)ထဲမွာ တထုိင္တဲေျဖဖို႔ မလြယ္ဘူး။ ခုကိစၥမွာလည္း normative ရႈေဒါင့္ကေန ေမးစရာေတြ ရွိတယ္။ Should any knowledge (scientific etc) be accessible to all? Why is it wrong/right to protect intellectual property rights? အထူးသျဖင့္ ခုေျပာေနတဲ့ ေဆးပညာနဲ႔ဆုိင္တဲ့ ကိစၥေတြမွာဆုိ AIDS ကုထုံးကုိ ရွာေတြ႔သြားရင္ေတာင္ ဒါကိုႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ patent လုပ္ထားတာ မွန္သလား၊ တရားသလား စသျဖင့္ ေမးခြန္းေတြကို တထုိင္တည္း စိတ္တုိင္းက်ေအာင္ ေျဖဖုိ႔မလြယ္ဘူး။ ဒီလုိေမးခြန္းေတြမွာ အားလုံး စိတ္တုိင္းက်တဲ့ အေျဖမ်ဳိးမထြက္လာမွာ ရာႏႈံးျပည့္ က်ိန္းေသ သေလာက္ ရွိေပမယ့္ေက်နပ္ေလာက္တဲ့၊ ဦးတည္ခ်က္ တိတိက်က်ရွိတဲ့ ေဆြးေႏြးမႈ ပုံစံကို ေရာက္ေအာင္ လမ္းေၾကာင္းယူလုိ႔ေတာ့ရတယ္။ ခုပန္ဒုိရာေဆာင္းပါးမွာ ethic နဲ႔ဆုိင္တဲ့ေမးခြန္းေတြကုိ ကြက္ယူၿပီး ေဆြးေႏြးလုိ႔ရတာရွိသလို normative ေမးခြန္းေတြကို လုံး၀ေဘးခ်ိတ္ၿပီး ဥပမာ IP ကုိဘာ့ေၾကာင့္ အကာအကြယ္ေပးထားတာလဲ ဆုိတဲ့ non-normative ေမးခြန္းေတြလည္း ေမးလုိ႔ရႏုိင္တယ္။ ခုကိစၥမွာ IP ကုိအကာအကြယ္ေပးတာကို ေပးသြားတဲ့ အေၾကာင္းရင္း တခုက incentive argument ေခၚမလား။ ေနာင္သူမ်ားေတြလည္း ထြင္ခ်င္ေအာင္ဆုိတာ။ အဲ့ေတာ့ လူဟာ incentive ရွိမွ အလုပ္လုပ္ခ်င္မွာလား။ ဥပမာ ေဘာလုံးသမားေတြ ေဘာလုံးကန္ေနတာ ပုိက္ဆံအမ်ားႀကီးရလုိ႔လား။ ေဘာလုံးကစားတာကို ၀ါသနာပါလုိ႔ကို ကန္တာလားလို႔ ေနာက္ေဆြးေႏြးစရာ လမ္းေၾကာင္းကို ေဖာ္လုိ႔ရျပန္ေရာ။ စာေရးတာ ပုိက္ဆံ မရပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ ၀ါသနာပါလုိ႔ကို စာေရးေနတယ္လူေတြ ရွိေနတယ္။ အဲဒိအတုိင္းပဲ တခ်ဳိ ့လည္းပုိက္ဆံမရလဲ ဂီတကုိ လုိက္စားေနမွာ သီခ်င္းေတြဆုိေနအုံးမွာ။
ဒီေတာ့ ရႈေဒါင့္မ်ားစြာကေန ခ်ဥ္းကပ္လုိ႔ရႏုိင္ရာမွာ ေလာေလာဆယ္ စိတ္၀င္စားတဲ့ ရႈေဒါင့္တခုကို ထပ္ဆင့္ခ်ျပၾကည့္မယ္။

zizawa said...

Karl Marx သီအုိရီရဲ ့သေဘာကို ခုပန္ဒုိရာ့ အေရးမွာ သိပ္ထင္ရွားတယ္။

‘တဟုန္ထိုး တိုးတက္လာတဲ့ နည္းပညာနဲ႕အညီ ဥပေဒက လိုက္မျပင္ႏို္င္ေသးလို႕ ျဖစ္ပါတယ္။ တခ်ိဳ႕ တင္းက်ပ္တဲ့ ဥပေဒေတြက ဒီေခတ္ တိုးတက္လွ်င္ျမန္ေနတဲ့ နည္းပညာေခတ္မွာ သဘာ၀မက်ေတာ့ဘူး။’

Marx ေျပာတာ ဒါအတိအက်ပဲ၊ ဒိထက္ေကာင္းတဲ့ ဥပမာ မရွိေတာ့ဘူး။ ဥပေဒဆုိတာ (superstructure) ဆိုတာ ရုပ္၀ထၳဳတုိးတက္မႈ (productive power)နဲ႔ လုိက္ေျပာင္းရတာ။ နည္းပညာ တုိးတက္မႈကို အမွီမလုိက္ႏုိင္တဲ့ ဥပေဒေတြဟာ တကယ္ကို သဘာ၀မက်ေတာ့ဘဲ ေနာက္ဆုံး အမႈိက္ပုံထဲ ေရာက္ကုန္မွာ က်ိန္းေသတယ္။ သမိုင္းကုိျပန္ၾကည့္ရင္ ဒီလုိဥပမာေတြ ပုံေနတာပဲ။ ဥပမာဗ်ာ အဂၤလန္မွာ အရင္က ဆယ့္ေျခာက္ရာစု ဟုိဘက္က property rights ကုိအကာအကြယ္ေပးတဲ့ ဥပေဒ မရွိဘူးဗ်။ လယ္သမားေတြက ပေဒသရာဇ္ေတြအတြက္ တပတ္မွာ အခ်ိန္တိတိက်က် အလုပ္လုပ္ေပးရတာ။ ဒါေပမယ့္ နည္းပညာေတြ တုိးတက္လာ ဥပမာ လက္ယကၠန္းေနရာမွာ စက္ယကၠန္းက အစား၀င္လာတဲ့အခါ ပုိၿပီး productive ျဖစ္လာတဲ့ အခါ ပေဒသရာဇ္ပုံစံမွာ မေတြ႔ႏုိင္တဲ့ လုပ္အားကို ေရာင္းစားခြင့္ျပဳတဲ့ ဥပေဒေတြ ထုတ္လာတာပဲ။ လုပ္အားကို ေရာင္းစားပုိင္ခြင့္ဟာ အရင္းရွင္ကုန္ထုတ္လုပ္မႈပုံစံရဲ ့အဓိက သရုပ္သကန္တခုပဲ။
ကေန႔အခ်ိန္မွာ လုပ္အားကို ပုိက္ဆံယူေရာင္းစားတာ မထူးဆန္းေပမယ့္ ဟုိးလြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ ေလးငါးရာဟုိဘက္ေလာက္က ဒီလုိမ်ဳိးေရာင္းစားတာ သဘာ၀ မက်ဘူး။ က်င့္၀တ္နဲ႔ မညီဘူးဆိုၿပီး ပိတ္ပင္ထားတာ။ ဒါေပမယ့္ နည္းပညာက တုိးတက္လာေတာ့ အဲဒိလုပ္အား ေရာင္းပုိင္ခြင့္ကို ပိတ္ထားတဲ့ ဥပေဒေတြ ေျမာင္းထဲေရာက္ကုန္တာပဲ။ ခုဆို လုပ္အားေရာင္းပုိင္ခြင့္ (right to sell one’s labor) ဆိ္ုတာ သိပ္ကိုအသားက်ေနေတာ့ ထည့္ကိုမေျပာၾကေတာ့ဘူး။ ဒါေပမယ့္ ဥပေဒဆိုတာ မိုးေပၚကက်လာတာ မဟုတ္ဖူး။ နည္းပညာတုိးတက္မႈကို လုိက္ၿပီး ေျပာင္းလဲလာေနတာ။ တေန႔မွာ Karl Marx ေျပာသလုိ အရင္းအႏွီး capital ကို အကာအကြယ္ေပးထားတဲ့ ဥပေဒေတြ၊ ႏုိင္ငံေရးပုံစံေတြဟာ ေျမာင္းထဲ ေရာက္အုံးမွာပဲ။ ေသခ်ာသိခ်င္ရင္ Karl Marx ကိုစုံေအာင္ဖတ္ၾကည့္။

pandora said...

မွတ္ခ်က္ေရးသြားတဲ့ ကိုေပါ မသက္ေ၀ ကိုဧရာ ေမာင္မ်ိဳး နဲ႕ အေသးစိတ္ ထပ္ေဆြးေႏြးသြားတဲ့ ကို၀တုတ္ကို ေက်းဇူးတင္ပါတယ္။

ကို၀တုတ္ ေျပာသြားတဲ့အထဲမွာ IP ဟာ အရင္း (capital) ျဖစ္တယ္လို႕ဆိုပါတယ္။ ဟုတ္ပါတယ္။ ေငြဟာ ဒီအတုိင္းဆိုရင္ ေငြပါပဲ။ ကုန္ပစၥည္းနဲ႕ ဖလွယ္သံုးစြဲဖုိ႕ပါ။ ဒါကို အရင္းအႏွီးအေနနဲ႕ သံုးစြဲလာတဲ့အခါ capital ျဖစ္သြားပါတယ္။ လူ႕စႊမ္းအားအရင္းအျမစ္ေတြလည္း ဒီလိုပါပဲ။ ဥာဏပစၥည္း လို႕ေခၚတဲ့ IP ဟာလည္း ဒီလိုပါပဲ။ ဒါေၾကာင့္ IP management တို႕ IP exploitation တို႕ကို အခုေနာက္ပိုင္းမွာ အေသအခ်ာ ေလ့လာ အသံုးခ်လာၾကတယ္။

Marx ရဲ႕ သီအိုရီေတြနဲ႕ ပတ္သက္လို႕ကေတာ့ ၂၀၀၈ financial crunch ျဖစ္သြားတဲ့အခါ Marx ရဲ႕ အဆိုေတြ သိပ္မွန္တယ္လို႕ အသံေတြ ထြက္လာခဲ့တယ္။ ဒါေပမယ့္လည္း အရင္းရွင္ႏိုင္ငံေတြက Marx ကို က်ယ္က်ယ္ေလာင္ေလာင္ ဆက္ေဆြးေႏြး ဖို႕ တြန္႕ဆုတ္ဟန္တူပါတယ္။

pandora said...

ပန္ဒိုရာ့ပို႕စ္အေဟာင္းလင့္ခ္က ဗြီဒီယိုထဲမွာ ပါေမာကၡ Larry Lessig က ေတာ့ ယေန႕ေခတ္မတိုင္မီ ဟိုးအရင္ေခတ္မွာကိုက နည္းပညာ တဆင့္တက္လာတဲ့အခါ ပိုင္ဆိုင္မႈနဲ႕ ပတ္သက္တဲ့ ဥပေဒ သတ္မွတ္ခ်က္ေတြကို ျပင္ဖို႕လိုအပ္ခဲ့ေၾကာင္းကို ေျပာသြားခဲ့ပါတယ္။

အဲဒီတုန္းက ေျမပိုင္ဆိုင္မႈဆိုတာ ေျမနယ္နိမိတ္ကေန အထက္အရပ္အထိ အတားအဆီးမရွိ ဆိုတာမ်ိဳး။ အဲဒီမွာ ေလယာဥ္ပ်ံေပၚလာတယ္။ ေျမပိုင္ရွင္တစ္ဦးရဲ႕ ပိုင္နက္ ေျမအထက္ကေန ေလယာဥ္ပ်ံ ျဖတ္ပ်ံသြားလို႕ သူ႕ၿခံထဲက တိရိစၦာန္ေတြ လန္႕ရတာကို တရားစြဲႏိုင္မလား ဆိုတာမ်ိဳး အထိ ျဖစ္လာတယ္။ အရင္တုန္းက ေျမပိုင္ဆိုင္ခြင့္ သတ္မွတ္စဥ္မွာ ေျမအထက္ ေလေပၚက ပ်ံသန္းလာႏိုင္တဲ့ ယာဥ္ဆိုတာမ်ိဳးကို ထည့္မတြက္ခဲ့ပဲကိုး။

ဥပေဒဆိုတာ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းရဲ႕ ေျပာင္းလဲေနတဲ့ လိုအပ္ခ်က္ေတြနဲ႕ လိုက္ေလ်ာညီေထြ ရွိရပါမယ္။ တခါတေလလည္း ဥပေဒ တုံ႕ျပန္မႈေတြက counter-productive ျဖစ္တတ္ပါတယ္။

ဒီေနရာမွာ အင္တာနက္ထဲက ေကာ္ပီရိုက္နဲ႕ ပတ္သက္တဲ့ UK, France, New Zealand, South Korea စတဲ့ ႏိုင္ငံအခ်ိဳ႕က ျပဌာန္းလိုက္တဲ့ ဥပေဒသစ္တစ္ခု အေၾကာင္း ေျပာခ်င္ပါတယ္။ Three Strikes Law လို႕ေခၚပါတယ္။ Graduated Response လို႕လည္းေခၚတယ္။ အတိုခ်ဳပ္ ရွင္းျပရရင္ေတာ့ အင္တာနက္ထဲမွာ ေကာ္ပီရုိက္ခ်ိဳးေဖာက္မႈ ရွိလာခဲ့ရင္ ခ်ိဳးေဖာက္သူကို အတိုင္းအတာတစ္ခုအထိ သတိေပးပါမယ္။ အဲဒါကို ေက်ာ္လြန္သြားရင္ေတာ့ Internet Service Provider က ခ်ိဳးေဖာက္သူအတြက္ အင္တာနက္ ၀န္ေဆာင္မႈကို ျဖတ္ေတာက္လိုက္တာပါ။ ဒီဥပေဒက မူပိုင္ခြင့္ပိုင္ဆိုင္သူေတြဘက္က အရမ္းကို ဘက္လိုက္လြန္းတယ္။ အျပစ္ေပးတာက ျပင္းထန္လြန္းတယ္လို႕ ေ၀ဖန္ၾကပါတယ္။ UK မွာ ဒီဥပေဒ ရွိတယ္ဆိုေတာ့ကာ ဒါနဲ႕ပတ္သက္လို႕ UK က ကို၀တုတ္ရဲ႕ ထင္ျမင္ခ်က္ကို ၾကားခ်င္ပါတယ္။ စကၤာပူကေတာ့ ဒီဥပေဒကို ေစာင့္ၾကည့္ေနတုန္းပါ။ ျပဌာန္းဖို႕ ေလာေလာဆယ္ အစီအစဥ္မရွိဘူးလို႕ သိရတယ္။

ဒီအေၾကာင္းအရာေတြက အရမ္းက်ယ္ျပန္႕တယ္။ မူပိုင္ခြင့္ အမ်ိဳးအစားအလိုက္လည္း ကြဲျပားမႈေတြရွိသလို လူမႈေရး စီးပြားေရး ႏိုင္ငံေရး နည္းပညာ က်င့္၀တ္ ဆုိင္ရာ ရႈေထာင့္အမ်ိဳးမိ်ဳးကေနလည္း ျပႆနာေတြကို အမ်ိဳးမ်ိဳး သံုးသပ္ႏိုင္ပါတယ္။ ေခါင္းစဥ္ေတြခြဲၿပီး ေဆြးေႏြးသင့္တယ္။

zizawa said...

ဟုတ္တယ္။ ကြ်န္ေတာ္လည္း ၾကားလုိက္သလိုရွိတယ္။ ေသခ်ာမသိဘူး။ ထင္ျမင္ခ်က္ေပးႏုိင္လုိက္ေအာင္ မသိဘူးဗ်။

ကိုခ်စ္ေဖ said...

ပညာေရႊအိုးႀကီးမကလို႔ ပညာဒယ္အိုးႀကီးျဖစ္ျဖစ္ ဟယ္..ဥပေဒေတြ ဥပဒက္ေတြနဲ႔ လာမေျပာနဲ႔ လုပ္ခ်င္ရာလုပ္သူေတြကလည္း အၿမဲရွိေနမွာပဲဗ်ား.အေရးယူမႈမွာလဲ လြန္မႈနည္းမႈေတြလဲရွိေနဦးမွာ ဥပေဒသစ္ေတြလဲေပၚေနဦးမယ္ထင္ပါ့
.မွတ္ခ်က္ေတြ
ကိုေစာင့္ဖတ္ေနပါဦးမယ္..
အသစ္အဆန္းေတြၾကားရတာ ဗဟုသုတရသဗ်ာ.မ်က္ေစ့ကိုလည္လို႔..

rose of sharon said...

စိတ္ဝင္တစား ကလစ္လုပ္ၿပီး ဖတ္သြားပါတယ္

rose of sharon said...

စိတ္ဝင္တစား ကလစ္လုပ္ၿပီး ဖတ္သြားပါတယ္

ကုိေအာင္(ပ်ဴႏုိင္ငံ) said...

စိတ္၀င္တစား မွတ္သားသြားပါတယ္၊ ေက်းဇူး မပန္။